Ua tuʻuina atu e le Loia Sili o le Faʻamasinoga o le Iuni a Europa se manatu faʻaletulafono malosi i le faʻaiuga a le Komisi Europa i le 2021 e toe faʻamaonia ai le vailaʻau faʻasaina iniseti e matua oona le cypermethrin. Ua tetee le Loia Sili i faʻaiuga a le Komisi Europa ma le Faʻamasinoga Sili o le Iuni a Europa ma fautuaina ai faʻaiuga muamua a le Faʻamasinoga o loʻo lagolagoina ai lefaaleaogaina le faamaoniga a le vailaau e fasioti iniseti.Ua ia laga ni fesili matuia e uiga i le iloiloga o tulaga lamatia a le Komisi. E ui e le o noatia faaletulafono le manatu, ae e iai ona aafiaga loloto. O le a tonu lava le tala a le Loia Sili?
Na matauina e le Loia Sili na faia e le komiti ni soliga matuia e fa i le pulega o tulaga lamatia, ma iu ai ina toe faamaonia le faaaogaina o le cypermethrin. O nei soliga taitasi e atagia mai ai le le usitaia o manaoga faaletulafono e faia ai ni iloiloga mae’ae’a, le faaituau, ma faasaienisi.

Sipermethrino se fa'afefiloi o isomers e tutusa le fua fa'a-molecular ae eseese fausaga. Na fa'ailoa mai e le Pulega o le Saogalemu o Mea'ai a Europa (EFSA) se va tele i fa'amaumauga oona mo nei isomers. O le mea moni, na le mafai e le pisinisi o lo'o a'afia ona tu'uina atu fa'amaumauga mana'omia. Na fa'atagaina e le Komisi Europa lenei va o fa'amaumauga e le'i fo'ia i le taimi o le fa'agasologa o le toe fa'atagaina, ma taulimaina o se "fa'amatalaga lagolago" e mafai ona tu'uina atu mulimuli ane. E matua tete'e lava le Loia Sili i lenei auala. E tatau ona mae'a fa'amaumauga autu oona a'o le'i fa'amaonia. E na'o le fa'aopoopoina o va tele o fa'amaumauga e mafai ona fa'aaogaina, ae le o le fa'atumuina. O le le mana'omia e le Komisi Europa o nei fa'amaumauga muamua e solia ai tulafono talafeagai.
Ua lē mafai e le Komisi Europa ona tuʻuina atu se iloiloga o le ono aʻafia ai o le tino i se taimi umi ma le mafuaʻaga o le kanesa i ituaiga vailaʻau masani. O ia iloiloga e tatau ona faia i lalo o le tulafono a le EU, ae o loʻo musu pea le Komisi e aofia ai faʻamatalaga manaʻomia i le mea ua taʻua o le "faʻatonutonu o manaʻoga o faʻamatalaga." Ona o le leai o ia faʻamatalaga, e leʻi faia e le Pulega o le Saogalemu o Meaʻai a Europa (EFSA) lenei iloiloga. Ina ua fesiligia pe aisea e taliaina ai lenei faiga, na naʻo le vaega faalilolilo i le lipoti a Setete o Sui Usufono na toe faʻaauauina na taʻua e le Komisi. E leʻi talitonu le Loia Sili. Afai e lava moni lava nei faʻamatalaga "natia", e tatau i le Komisi ma le Faʻamasinoga Aoao a le Iuni a Europa ona suʻesuʻeina faʻalauaʻitele ma faʻamatalaina pe aisea e mafai ai ona le amanaʻiaina le filemu o le EFSA i lenei mataupu.
Ua faaiʻuina e le Pulega o le Saogalemu o Meaʻai a Europa (EFSA) e tusa lava pe i ai ni auala e faʻaitiitia ai lamatiaga, o le cypermethrin e tumau pea le lamatiaga tele i meaola e le o ni faʻamoemoega. Peitaʻi, o loʻo finau le Komisi Europa e faʻapea, o auala tetele e faʻaitiitia ai lamatiaga, e pei o le faʻaitiitia o le sosolo o vailaʻau faʻasaina i le 95%, e mafai ona foia ai le faʻafitauli. Na taʻua muamua e le EFSA e le talafeagai ia auala. E talitonu le Loia Sili e leai se faʻamaoniga faasaienisi i le faʻaiuga a le Komisi Europa e faʻaleaogaina le manatu o le EFSA.
O le isi atugaluga autū na laga e le Pulega o le Saogalemu o Meaʻai a Europa (EFSA) e faʻatatau i le cypermethrin o le le mafai lea ona faʻateʻaina le genotoxicity o mea leaga o loʻo lisiina i faʻamatalaga faʻapitoa o le oloa. Na talia e le Komisi Europa le faʻamatalaga a Atunuu Auai na tuʻuina atu lipoti e faʻapea o le faʻatulagaga e "tutusa" ma le faʻatulagaga na faʻaaogaina i suʻesuʻega oona, ae na taʻua e le Loia Sili e le mafai ona faʻamaonia lenei faʻamatalaga e aunoa ma se malamalama i eseesega faʻapitoa i le va o faʻamatalaga faʻapitoa.
Sa fa’amamafa pea e le Loia Sili se mataupu fa’avae faigofie i lona finagalo: a fa’aleaogaina e le Komisi Europa se manatu fa’asaienisi mai le Pulega o le Saogalemu o Mea’ai a Europa (EFSA), e tatau ona tu’uina atu se fa’amatalaga talafeagai. Afai e manatu le EFSA o lo’o iai se lamatiaga, e le mafai e le Komisi Europa ona fai atu “matou te le ioe” ae e tatau ona fa’amatala ona mafua’aga e fa’avae i luga o fa’amaumauga ma mea moni fa’asaienisi. O le mea taua, e fa’alagolago tele le Komisi Europa i le manatu o le Setete o le Auai (le rapporteur, Peleseuma), tusa lava pe feteenai lena manatu ma manatu o le EFSA. E manatu le Loia Sili o lenei faiga e leai se fa’avae ma e sese fa’aletulafono.
Sa faitioina fo‘i e le Loia Sili le Komiti i le nanaina o fa‘amatalaga taua mai le iloiloga o fa‘atulagaga i lalo o le ‘alofaga o le fa‘alilolilo. Na ia ta‘ua e tatau ona fa‘asalalauina fa‘alaua‘itele fa‘amatalaga e uiga i fa‘asa‘olotoga o le siosiomaga. O se elemene autū lea o le tulafono a le EU ma le Aarhus Regulation.
O nisi o finauga na tuʻuina atu e le Pan-European Union e leʻi lagolagoina e le Loia Sili. Mo se faʻataʻitaʻiga, na ia finau e faʻapea, e faʻavae i luga o faʻamaumauga talafeagai, e leai se faʻamaoniga mautinoa e faʻapea o le cypermethrin e iai ni uiga e faʻalavelave ai le endocrine.
O nisi o nei finauga autū e ono suia ai le auala e faia ai faʻaiuga e uiga i le faʻaaogaina o vailaʻau faʻasaina i le lumanaʻi, auā o loʻo faʻatusalia ai luʻitau e masani ona feagai ma le Komisi Europa pe a faʻamaonia pemita e faʻaaogaina vailaʻau faʻasaina.
Ua faʻamoemoeina o le a tuʻuina atu e le Faʻamasinoga a Europa se faʻaiuga mulimuli i le faʻaiuga o le 2025. Afai e talia le fautuaga a le Loia Sili, o le a soloia le faʻaiuga a le Faʻamasinoga Sili. A maeʻa lenei mea, e tatau i le Komisi a Europa ona toe iloilo lana tali atu i la matou talosaga mo se iloiloga faʻalotoifale ma atonu e toe iloilo le faʻamaoniga o le cypermethrin.
O le Cypermethrin o se vailaʻau faʻasaina e faʻaaogā ai vailaʻau pyrethroid e matuā oona i pi ma meaola o le vai ma e masalomia o se mea e faʻalavelave ai le endocrine i tagata. E ui i faʻailoga lapatai manino ("vaega e popole tele i ai") ma pepa e leʻi maeʻa, ae na toe faʻatagaina e le Komisi Europa ma ona Sui Auai le vailaʻau i le 2021. Na faila e le PAN Europe se tagi, ma finau ai e faʻapea na le amanaʻia e le Komisi Europa le tulafono a le EU, le iloiloga faasaienisi a le Pulega o le Saogalemu o Meaʻai a Europa (EFSA), ma le mataupu faavae o le puipuiga. I le 2024, na faʻaleaogaina ai e le Faʻamasinoga Aoao a le Iuni a Europa le tagi faʻasaga i le toe faʻatagaina o le cypermethrin[2], ma na mulimuli ane apili le PAN Europe i le Faʻamasinoga o Faʻamasinoga a Europa[3][4]. I lona manatu i le asō, na fautuaina ai e le Loia Sili le Faʻamasinoga o Faʻamasinoga a Europa e faʻaleaogaina le faʻaiuga a le Faʻamasinoga Aoao.
O le Pesticide Action Network (PAN Europe) e fa’afetaia ma le agaga fa’afetai le fesoasoani tau tupe na saunia e le Iuni a Europa, le Komisi a Europa, le Fa’atonusili Aoao mo le Siosiomaga, ma le polokalame LIFE. E na’o tusitala e nafa ma lenei lomiga, ma e le taliaina e fa’alapotopotoga fesoasoani tau tupe se noataga mo so’o se fa’aaogaina e ono faia i fa’amatalaga o lo’o i totonu.
Taimi na lafoina ai: Iuni-04-2026



