O loi afi mumu (Solenopsis invicta) o se fa'alafua matuia i le Iunaite Setete talu mai lo latou mauaina i felauaiga i le va o le 1933 ma le 1945. O latou tui e mafua ai le tiga tele ma e silia ma le $8 piliona le tau i le Iunaite Setete i tausaga ta'itasi. O aso nei, o loi afi mumu e maua i setete e 19, aemaise lava i Sautesasa'e, ae fa'apea fo'i i Kalefonia. Latou te fanafanau fo'i i le tele o numera i Ausetalia ma Saina.
I le 1958, na faʻavaeina ai e le Iunaite Setete se faiga faʻa-karantina feterale mo le aumaia o loi afi e faʻatapulaʻa ai le feoaʻiga o laʻau ma mea e ono faʻasalalauina ai nei iniseti. E talitonu le toʻatele o tagata suʻesuʻe ma ofisa o le salalau o loi afi e fesoʻotaʻi ma le felauaiga o laʻau toto. Sa faʻasusu muamua e pule o fale faʻatoʻaga aʻa o laʻau i vailaʻau faʻasaina e pulea ai loi afi, ae o le faʻaaogaina o le tele o ia vailaʻau faʻasaina (e pei o le chlorpyrifos) ua faʻatapulaʻaina nei, ma e taugata nei vailaʻau.

O se 'au su'esu'e mai le USDA Agricultural Research Service, le Animal and Plant Health Inspection Service, ma le Iunivesite o le Setete o Tennessee na su'esu'eina ni auala e fa'aitiitia ai le faitau aofa'i o loi afi e fa'aaoga ai vaila'au fa'asaina e le tete'e i a'a o la'au.vaila'au fa'asainafaʻateleina ai le lamatiaga o le aʻafia i loi afi ma e mafai ona faʻaliliuina atu mea oona i isi loi i totonu o le faamoega. O taunuʻuga o le suʻesuʻega, na lolomiina ia Mati i le Journal of Economic Entomology, na faʻaalia ai o le vailaʻau e le teteʻe i vailaʻaufipronilua matua faaitiitia ai le faitau aofaʻi o loi afi i aʻa o laau toto.
Na tu'u e le au su'esu'e ni nofoaga o loi afi (e aofia ai loi faigaluega, fuāmoa, anufe, pupa, ma le masiofo) i totonu o a'a o la'au Buxus microphylla. O le afa o a'a na togafitia i le vaila'au fa'asaina iniseti bifenthrin. E fa vaila'au fa'asaina iniseti e le tete'e—fipronil, indoxacarb, imidacloprid, ma le fipronil—na fa'aaogaina lea o ni vaila'au fa'atonutonu, fa'atasi ai ma le vai. Na su'esu'eina fo'i a'afiaga o le tele o vaila'au fa'asaina iniseti e le tete'e, ma na iloa ai le aoga o vaila'au fa'asaina iniseti o totoe i le puipuia o le osofa'iga a loi.
Na faʻaalia e le Fipronil le aogā sili ona lelei e faʻaumatia ai iniseti, ma le averesi o le aogā e pulea ai iniseti e 99.99%, sosoo ai ma le indoxacarb (99.33%) ma le imidacloprid (99.49%). Ina ua tuʻufaʻatasia nei iniseti e fa e le faʻateʻaina iniseti ma le bifenthrin, na matuā faʻaitiitia ai lo latou aogā e faʻaumatia ai iniseti (vagana ai le fipronil, lea na ausia ai le aogā e pulea ai iniseti e 94.29%). Ina ia faʻataʻitaʻi le aogā o le fipronil i le faʻaumatia o iniseti, na faia ai e le au suʻesuʻe ni faʻataʻitaʻiga i ni vaega maualalo ma maua ai o le aogā e faʻaumatia ai iniseti na faʻaitiitia i le sili atu i le 90%, ma o le eseesega o le telē o le fipronil e leai se aafiaga tele i le aofaʻi o iniseti. O le faʻaaogaina o le tele o le fipronil na fautuaina na puipuia ai le faʻateleina o iniseti mo le ono masina, aʻo faʻaaogaina le afa o le fua na iʻu ai i ni iniseti totoe i aʻa o laʻau.
Na tusia e le au suʻesuʻe: “I totonu o togafitiga e le faʻaaogaina ai vailaʻau e teteʻe ai iniseti, o le dinotefuran (faʻatasi ai ma le bifenthrin pe leai foʻi) na maua ai le pulea sili ona tutusa i le tulaga o le karantina, ma le 75% (8) o pulu aʻa na totoe e leʻi faʻamaʻi. O pulu aʻa na togafitia i isi vailaʻau e le faʻaaogaina ai vailaʻau e teteʻe ai iniseti (imidacloprid, indoxacarb, ma fipronil)… e 0-38% le fua faatatau o le leʻi faʻamaʻi.”
Na matauina e le au suʻesuʻe e sili atu le taugata o le fipronil nai lo vailaʻau faʻasaina e lua ua faʻamaonia i lalo o tulafono faʻatonutonu a le feterale mo loi afi—chlorpyrifos ma bifenthrin. O le faʻaitiitia o le aofaʻi o le fipronil e faʻaaogaina na maua ai ni taunuuga faʻamalosiau, ae na latou tusia, "E manaʻomia nisi faʻataʻitaʻiga e toe faia e iloa ai ma le mautinoa le aʻafiaga o le tele eseese o le fipronil i le aofaʻi o aʻa e leʻi aʻafia ma aʻa e aʻafia."
Peita’i, o le fipronil lava ia e iai fo’i ni atugaluga. E faigofie ona solo i le vai, e o’ona i pi (Apis mellifera), ma e mafai ona fa’asalalauina e ala i le tafega, fa’asusu, ma la’au. O lo’o iai nei tulafono fa’atonutonu ma fa’atapula’aina o fa’ailoga e fa’aitiitia ai le a’afiaga o lenei vaila’au fa’asaina iniseti i pi. Na matauina e le au su’esu’e, “Mo fale fa’ato’aga, o le fa’aaogaina o le fipronil i na’o a’a o la’au ua tipiina a’o le’i fuga mai e tatau ona fa’aitiitia ai le lamatiaga o le a’afia i pi.” Na latou fa’aopoopo mai e mana’omia nisi su’esu’ega e iloa ai le auala sili ona lelei e fa’aaoga ai vaila’au fa’asaina iniseti e le tete’e ai pi e pulea ai loi afi mumu.
"E aogā vailaʻau e lē teteʻe ai iniseti i le puleaina o loi afi mumu (Hymenoptera: Formicidae) i laau na aoina mai le fanua."
Andrew Porterfield is a writer, editor, and communications consultant working with academic institutions, companies, and nonprofits in the life sciences. He currently resides in Camario, California. You can connect with him on LinkedIn or by email at aporterfield17078@roadrunner.com.
E fa'aleleia atili le soifua maloloina o nofoaga o pi meli pe a latou gaosia le tele o le propolis (o se pulu e pei o le pulu e fa'aaoga e fa'amaufa'ailoga ai le faamoega pi). O se su'esu'ega fou na fa'ata'ita'iina ai ni auala faigofie se tele e mafai ona fa'aaoga e le au tausi pi e fa'ateleina ai le gaosiga o le propolis i totonu o le faamoega pi.
O Ben Puttler, o se polofesa ua litaea mai le Iunivesite o Misuri ma o se tagata suʻesuʻe i meaola faʻalafua, e le gata ina lauiloa ona o ana sao taua i le puleaina o manu faalafua faʻaolaola ae faʻapea foʻi ona o lana fesoasoani ma le agalelei i le anoanoaʻi o tamaiti aʻoga ma paʻaga suʻesuʻe i meaola faʻalafua. I se iloiloga toe tepa i tua o lana galuega, e toʻalua paʻaga na mafaufau i mea na ausia ma sao o Puttler.
E mafua ona faaleagaina tele e le khapra beetle le saito ua teuina ma o se taulaiga autu lea i uafu ma sopoia tuaoi. Ua faailoa mai e le au suesue Kanata se vevela maualalo e fasiotia ai le beetle i laasaga uma o lona olaga, e aofia ai le diapause.
Taimi na lafoina ai: Ape-13-2026



